Monday, May 20, 2019

CỐ HƯƠNG


      Tôi về Huế hớn hở tươi vui. Ðèo Hải Vân ngăn ngắt rực nắng. Ngoài kia biển xanh loang xa vô tận đắp lên chân trời thẳm. Nhớ thuở nào tiền nhân đã qua đây. Mỗi người mỗi suy cảm. Kẻ náo nức tâm động theo triền núi dựng. Kẻ thất bại cuồng nộ, xung khí trào lên đôi mắt vọng cùng bốn hướng. Cũng đỉnh đèo này, cũng lòng đường uốn khúc chật hẹp hiểm trở kia. Trong tôi, mỗi lần đi qua là mỗi lần thấy khác. Như hôm nay trước tầm mắt, thiên nhiên như người mẹ hiền chan chứa đưa vòng tay lớn chào đón. Vài bóng chim thấp thoáng. Dưới kia, những ghềnh đá lởm chởm trườn ra biển nô nức theo từng đọt sóng trắng xóa vỗ tung lên lao xao. Một thuở nào như bóng dáng sương phụ mỏi mắt ngóng chồng ngẫm thân mình côi cút, còn tiếng hoang liêu bầu bạn. Tôi quanh co theo đường đèo quanh co.
            Tôi gặp cha mẹ. Nét mặt cha nghiêm nghị thanh thản. Con thi đậu, ba khỏe khoắn một chút. Tôi biết người hài lòng nhưng không tỏ lộ. Kim Long khoái chí. Anh chị Cung và bầy cháu thân thiện. Hàng xóm hỏi han chia sẻ mừng vui.

            Những ngày thong thả. Tôi không biết làm gì. Bằng hữu tôi ở đây hình như không còn ai.  Tôi về Vĩ Dạ, tấp vô quán bánh bèo gặm nhấm một mình. Ðường về Thuận An tấp nập. Vườn lá hai bên đường ngan ngát tơ nắng. Tôi xuống chợ Mai với tô cháo lòng thơm đậm hương tiêu. Chung quanh là những hàng cau cao ngất đâm chỉa lên bầu trời. Tôi qua bên Cồn Hến ghé vào quán chè giải khát. Ly chè thơm ngọt mùi bắp non. Ðâu đâu cũng dẫy tràn màu xanh. Tôi quên bẳng những tàng phượng bông sắp úa trên đầu. Tôi quên tôi với tình yêu khuất lấp cay nghiệt. Thoải mái không tạo ra thơ. Tôi quên luôn chữ nghĩa, không còn thói quen ngồi với tập nhật ký mỗi ngày.

            Tôi vòng lên Ngự Bình, triền núi lở cằn khô khốc, dưới chân chen đầy mộ chí. Tôi băng vào đồi Thiên An. Thông hàng hàng lớp lớp vi vút. Có lúc tôi dừng lại bên đường, những lùm sim nở bông tím biếc tung hê theo đàn bướm dại. Chiều dần tàn, không gian vàng thẩm cúi xuống trên tàng lá thông. Tôi muốn nối mọi mùa trở về chung một tâm tình tận hiến. Ðất trời tôi đang lên. Những con đường núi quanh co nối liền những lăng mộ của vua chúa triều Nguyễn. Ðường vắng, tôi như tha ma.

            Từ ngả rẽ vào lăng Tự Ðức, tôi leo lên đồi Vọng Cảnh ngó mông. Dưới kia, giòng Hương mịn màng óng ả khuất sau núi đồi. Bên kia là điện Hòn Chén, tôi chưa một lần bước qua. Tôi ngồi bệt xuống bên đám cỏ. Những bông cỏ may phất phơ trải dài. Tôi lười lĩnh nằm chuồi ra, đưa tay vòng quanh sau cần cổ làm gối tựa. Mắt tôi ôm trọn cả bầu trời ngút xanh. Tôi nghe hương của nước của đất trùm lên thân thể. Những cụm gió chướng thổi lùa qua, len vào áo thấm vào da thịt đê mê. Núi sông đè lên tôi như một cấu hợp nồng nàn hạnh phúc.

            Quẩn quanh với Huế chán chê, một sáng sớm tôi chạy xe về làng. Quốc lộ 1 xuôi bắc quen thuộc đã được trùng tu vì mục đích quân sự. Những đoàn xe nhà binh rầm rập ngược xuôi. Rải rác hai bên đường là những xóm nhà xơ xác, tiêu điều. Tiếp liền theo thảo nguyên hoang dã. Xa hơn về hướng Trường Sơn, dăm đám rừng già lá vàng rủ vì thuốc khai quang. Cùng những đám khói trơ trọi quạnh quẽ. Qua dốc Ðồng Lâm, tôi nhìn vào lũng nhỏ nơi an nghỉ của Chánh, người bạn học cũ. Tôi không thể định rõ vị thế của bạn nằm. Những ngôi mộ bạt nấm vì gió sương. Những lùm cây dại vẫn trổ hoa bình yên. 

Tôi rú ga, xe lao nhanh trong gió. Thị trấn Phong Ðiền hiện rõ dần phía trước.
            Thị trấn vẫn thế, hàng quán đầy đặc lính tráng. Ngôi trường trung học cũ nhỏ bé của tôi đóng cửa im ỉm. Ðâu rồi một thuở tôi nhận được lá thư tình đầu tiên trong đời. Ðâu rồi những bằng hữu tôi. Ðâu rồi Băng Tâm với thương nhớ hoang mang của tuổi tôi dậy thì. Tôi ghé nhà bác Phụng. Mùa hè trống trải. Bác trai già nua còm cõi hơn xưa. Bác gái đã mất trong tai nạn vì dầu lửa. Anh Hàng đã lập gia đình, dọn đi xa. Cô gái út Thu Mai cũng đã lấy chồng. Bác bầu bạn cùng men rượu. Bác mừng rỡ khi gặp tôi, cười hềnh hệch nhắc về kỷ niệm. Chuyện những ngày mưa ám thiếu củi đun, bác phải đành chặt một vài nhánh cây dương liễu bên hông nhà. Chuyện đêm bác vùng dậy kêu cả bọn xuống hầm tránh pháo kích, khi bác nghe được tiếng đề pa đầu tiên. Chuyện thằng Cẩm nhác nhớm mấy ngày chưa chịu ra giếng tắm... Tôi cười vui, thầm phục bác còn nhiều nghị lực. Bác nói. Tau còn sống đến hôm nay là trời cho, tau không ham không tiếc chi nữa hết.

            Tôi ghé nhà Chánh, bà mẹ không nhận ra tôi. Tôi xin phép vào trong bàn thờ bạn thắp nén nhang hồi tưởng. Bàn thờ lạnh tanh. Di ảnh bạn buồn bã. Ánh mắt hơi lé như còn phẫn uất. Khi chào từ giã mẹ của Chánh, nhìn ánh mắt vô cảm thất thần của bà, bỗng dưng tôi hoảng sợ. Kiếp người quay quắt khốn đốn như thế ư. Sống vì bắt buộc phải sống. Sống không còn là ước mơ tin cậy. Sống vì không thể chết.

            Tôi băng qua bãi đất trống ngay trước mặt chạy vào ngôi chùa. Nơi chốn đầu đời mà tôi hò hẹn. Em không còn nữa nhưng có tôi trở về đây. Trong thần trí tôi bừng tiếng chuông ngân vọng xót xa. Tôi dựng xe, bước lên ngồi trên tam cấp. Trước mắt qua bãi tha ma nhỏ phủ đầy cỏ úa, vẫn còn đó cái hồ nước đã gần cạn khô. Hai con đường vòng hai bên vẫn hàng cây bạc hà ung dung bất cần nhân sự. Tôi nhớ về Băng Tâm, như nhớ đầu nguồn nước thơ dại. Như mùi hương trầm tích. Có em có tôi thơm giấy mực học trò.

            Quá trưa tôi mới đến Mỹ Chánh. Hương lộ chạy cặp sông Ô Lâu dẫn về làng tôi đã sửa chữa. Có đoạn được nới rộng ra. Thời kỳ này chính quyền miền Nam đang lấn đất giành dân qua chương trình bình định nông thôn. Có một số dân chúng trở về sống với ruộng nương. Làng tôi cũng thế. Chính quyền cơ sở hành chánh xã ấp cũng được xây dựng lại. Từ đầu làng, cầu Mụ Tú sập gãy trước đây đã được sửa chữa vững chắc. Trước mắt tôi, quang cảnh tiêu điều xác xơ. Cái quán tạp hóa nhỏ cặp bến sông của bác Ðiền chỉ còn trơ miếng đất trống. Lũy tre dọc hai bên đường thưa thớt cành ngọn. Làng đang giữa ngày mùa, đường làng phơi đầy rơm rạ. Tôi thả lỏng tay ga chạy chầm chậm. Ðã ngót bốn năm. Kể từ dạo tôi liều lĩnh trở về trong ngày húy nhật của ông nội. Khúc đường lụy chạy ngang trước ngôi đình làng như lún thấp xuống. Ngôi đình vẫn còn đứng nguyên giữa xót xa quạnh quẽ. Vài dân làng đi ngược chiều nhìn tôi tò mò.

            Tuy đã hình dung trước, nhưng khi đứng trên miếng đất khi xưa đó là vườn nhà, tôi chết sựng. Tôi đã chuẩn bị cho mình một tâm thế nhưng hốt nhiên không ngờ sự thực quá tang thương. Cái cầu đúc cũ vì không chịu đựng nỗi được trọng tải của xe quân sự, nên công binh đã làm thêm một cây cầu mới bên cạnh, nằm nhích ra gần với cửa của con hói. Ðoạn đường mới theo cây cầu này hầu như cặp sát với lưng vách của ngôi từ đường họ Nguyễn Ðức, băng qua chiếm hết một phần sân rộng của nhà tôi. Miếng đất hiu hắt chỉ còn một rẻo nhỏ cặp sát bờ sông được ai đó lên vồng trồng dăm hàng sắn chen lẫn với khoai lang. Tôi cố hồi ức nhưng chẳng dựng được một hình ảnh nào khả dĩ có thể liền lạc với quá khứ. Nơi chôn nhau cắt rốn của tôi một thuở nào nay đã là bình địa. Nơi có ngôi nhà với hơi hám cha mẹ anh em tôi một thời nay bỗng như huyền tích. Miệng môi tôi khô rát, nghe lành lạnh chạy dọc theo sống lưng. Tôi nhìn bụi hóp nhỏ nhoi bên cạnh cái bến nước cũ bắt qua mấy cội tre già đang trầm mình nửa trên nửa dưới ở ngã ba cửa hói và sông Ô Lâu. Ðất đã lở nhiều hơn trước vì dòng nước xói mòn, bờ sông như dựng đứng. Cây bưởi, cùng mấy hàng cừa do cha tôi trồng cặp bờ để giữ đất cũng đã bị dòng nước cuốn mất. Chỉ còn cây quao già cỗi phía bên miếng đất của bác thợ Gạc là cố bám víu, dù phần thân với cành lá đã ngả bổ ra mặt sông.

            Tôi dựng xe bên lề đường rồi đi ra phía mé sông ngồi xuống. Sông vẫn hiền hòa tĩnh lặng. Tâm tư tôi đồng thiếp. Loáng thoáng trong không gian lao xao âm hưởng gọi réo mơ hồ. Có tiếng ầm ầm bom đạn đơm lên giọng hò mẹ ru theo đêm ấu thời tôi mất ngủ. Có tiếng anh em tôi tếu nhộn cãi cọ tưng bừng. Có tiếng bà con họ hàng rộn rã trong những kỳ giỗ chạp. Có tiếng cưa tiếng bào tiếng đục chan chát giữa rạp mộc của cha chất đầy săng gỗ, tấp nập khách hàng. Hình ảnh con chó mực già mừng tôi tíu tít vẫy đuôi, theo con gà đá trộn lẫn với lần tôi mơ mộng lêu lổng trốn học.

            Gia đình chú Anh vẫn còn bám trụ. Ngôi nhà cũ của chú đã cháy cùng một lần với nhà tôi trong cuộc giao tranh năm nào. Chú dựng một căn nhà nhỏ, tá túc tạm bợ qua ngày. Chú thím đang cật lực ngoài đồng. Bầy em họ của tôi cũng chẳng đứa nào có mặt. Chung quanh nhà cửa xóm giềng cũng vậy. Những túp lều tranh nín lặng mới dựng vội lại. Tôi không muốn gặp ai, cũng chẳng muốn gọi ai, thăm ai. Tôi không muốn chạm mặt bà con. Tôi sợ phải đối diện với những nhân dáng áo não thất thế tủi cực. Những phận đời cơ khổ tàn lụi của cố hương tôi đang bầm dập vất vưởng phong ba.

            Tôi trở lại Huế vào chiều hôm đó. Tôi rú ga, xe lao nhanh điên cuồng theo lòng tôi đang bấn loạn. Ðoạn đường chỉ vài chục cây số nhưng xa xôi làm sao. Tôi cầm chắc tay lái mong cho mau nuốt hết đoạn đường dài. Trời đã chạng vạng, màu đất tím đậm loang loáng gợi dậy se thắt theo ráng chiều le lói đang thoi thóp chết dần bên hướng núi. 

  Tôi rối tung theo có và không. Thực tại và ảo trạng qua nền đất cũ. Nơi chốn đó tôi mở mắt chào đời. Nơi chốn đó thăng hoa và đọa đày. Gia đình tôi may mắn về cư ngụ ở thành phố, nhưng còn bà con chòm xóm tôi. Ðất đã là mầm khổ tự đời nào. Sao bây giờ tôi mới thấm thía.

NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN
trích Tự Truyện THẦM LẶNG TRỜI, THẦM LẶNG ĐẤT
1994

Wednesday, May 8, 2019

TIỂU BÍCH

bao giờ cho mây tan
bao giờ thôi mưa úa
những mắt chào long đong
những hồn soi nghiệt ngã
này em bao nhiêu năm

tóc vẫn dài không đợi
em vẫn hoài u mê
ngồi ở nhà không nói
một lời sao sơn khê

tìm em tìm chiếc bóng
mặt trời sao chưa lên
mặt trăng giờ đã khuyết
em vẫn tràn hư không
đành thôi thôi tình lụy
đã chìm đò mười năm

chừ em em có nhớ
tìm nhau tìm nơi đâu
tình không còn chỗ trú
tưởng là hoa trên đầu
ngỡ là mây cuối phố
ngỡ nụ cười thiên thâu

này em vầng trăng buộc
như nhành trâm thu phân
như nhành trâm nguyện ước
trên tóc người vô tâm

này em còn hơi thở
thở cùng nhau một lần
khóc chung dòng nước mắt
cười chung lần hân hoan

này em em hoang vu
trong hồ này mộng tưởng
vẫn lạc loài phương xa
vẫn giòng sông ra biển
vẫn lệ tràn tóc hoa

này em như giao hưởng
một phiến đàn vô thanh
buổi về như trống vỡ
bội ân người đi nhanh

này em này khăn gói
lên đường đường còn xa
này em này nắng dọi
vẫn êm đềm tơ sa

một lần là ước nguyện
em theo người mười năm
ta theo đời phiêu bạt
cũng tròn như phúc âm

chừ ngồi đây không nói
nói đành như không nghe
mười năm em vòi või
một tin về phương kia

chừ anh anh đứng bóng
chừ em em mênh mông
đành thôi thôi tình lụy
đã chìm đò mười năm

chút son hồng cũng ấm
bên môi người lạnh tanh
này em này nước mắt
đã chìm đò mười năm
anh thành tên bội ước
trên tình mình vô tăm

NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN



Thursday, April 18, 2019

BÌNH MINH

em đè anh xuống
mê say
thần hồn da thịt sum vầy phấn hương

xôn xao địa ngục thiên đường
đã trong hoan lạc vô thường hiển sinh

anh đè em xuống
bình minh
đất trời ảo diệu ru tình yêu ta

NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN





Sunday, March 31, 2019

BUỔI TRƯA

trưa nắng đó anh đi về với gió
và trên đầu vàng rộn tiếng ve ngân
nghe ngã gục giữa tầng không úa đỏ
bóng anh tàn thu kín dưới hai chân

là vực tối long lanh màu bi thiết
em bên này như xa hút bên kia
tàng phượng gọi trước mắt người có biết
một thời nào đứng hót giữa sương khuya

xin em giữ giọt hương này khánh tận
cùng linh hồn gói thương nhớ đi xa
anh đã ngủ suốt một mùa tủi giận
nắng mưa say trôi dạt giữa sơn hà

NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN

Sunday, March 17, 2019

THÁNG BA

tháng ba thương thế bồn chồn
hóng theo lịch sử dập dồn chua cay

hồn cha vía mẹ bùn lầy
nghe trong hương hỏa phơi đầy tương tranh

NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN

Sunday, February 24, 2019

TÁNG THÂN

tủi thân đất tủi thân trời
tủi thân xuân hạ đáp lời thu đông
tủi thân người lắm gai chông
tủi thân em lúa nghẹn đòng hư hao

rồi mai chạm mặt chiến hào
lao đao lòng dạ cồn cào núi sông

NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN

Wednesday, February 6, 2019

MỘT NĂM ĐẾN, MỘT NĂM ĐI

sầu như bão táp
phận người bon chen
xót thời vô pháp
sơn hà tối đen

miếng cơm ngụm nước
gông cùm đói no
giống nòi bạc phước
đâu rồi tự do

mịt mùng lễ hội
bội tình vong ân
nợ nần tù tội
tan đời nát thân

gia tiên tàn lạnh
giao thừa sa chân

NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN
Mậu Tuất & Kỷ Hợi   




Tuesday, January 22, 2019

TRÙNG PHAI

thùy dung ngủ trên bờ đê ngóng đợi
gió trên xa gió cũng ngại qua cầu
mùa tóc nở thơm bờ môi bát ngát
biết bao giờ mình mới hết thương đau
trên đỉnh ý vẹn toàn chim cất tiếng
hót reo mừng trong từng cuộc vui chung
người vẫn nhớ nhưng người còn vạn dặm
e tình xưa em gót nhỏ ngại ngùng
trong dĩ vãng đã bao lần chợp mắt
thao thức đầy chìm xuống giữa hoang mê
thôi ở phương xa nhớ về cũng trọn
một lần nhìn là ngợp cả sơn khê
để kỷ niệm hằn lên kè đá muộn
lá bay mù lấp kín lối rêu phong
bọt ở ngoài khơi vào bờ cũng dạt
chút tình cờ rồi cũng sẽ như không
hoa tàn úa trong lòng người lãng đãng
ngày xa xưa e ấp nắng mai hồng
còn nhớ gì em trăng mù cuối tháng
người trở về hẹn ước giữa mênh mông
NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN 

Wednesday, January 2, 2019

TAM VÔ

         Làng xóm đã có dấu hiệu bất ổn. (...) Việt Cọng đã mò về nơi này nơi kia. Ban đêm du kích Việt Cọng đột nhập vào làng để bắt thôn trưởng, và những viên chức hành chánh xã ấp. Việt Cọng đã dùng dao, hoặc mã tấu chặt đầu, mổ bụng của nạn nhân tại chỗ, để khủng bố tinh thần dân chúng. Đồng thời cài trên xác của nạn nhân một bản án với nội dung như việt gian bán nước, làm tay sai cho Mỹ Diệm, có nợ máu với nhân dân. Những viên chức làng tôi, mỗi đêm phải trốn tránh, không dám ngủ ở nhà. Người thì chống ghe chui vào những lùm nga cặp bờ sông. Kẻ thì qua làng An Thơ bên kia sông. Quan sát những viên chức trong làng, tôi chẳng thấy có ai là Việt gian, là tay sai, hay là có nợ máu cả. Họ chỉ là những con người lam lủ cần cù chẳng có tham vọng.
Tôi luôn nghĩ về Việt cọng với hoài nghi, sợ hãi, căm ghét. Qua tin tức và kiến thức từ sách báo cùng với những câu chuyện mà tôi đã được đọc được nghe. Và nhất là những lúc cha mẹ với anh Chính thầm thì to nhỏ. Thì Việt cọng đúng là tụi gian ác. Những xác viên chức xã ấp mất đầu mổ bụng ám ảnh, đi vào cơn mơ của tôi.
          Có lần, trong một bài ngữ vựng của lớp nhất (lớp 5 sau này), có vài cụm từ là lạ như: chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cọng sản. Khi tôi nêu thắc mắc “chủ nghĩa cọng sản” thì thầy giáo đã không chịu giải thích và bảo cả lớp là khi trưởng thành thì các em sẽ hiểu. Tôi đã mang ấm ức này về hỏi cha “chủ nghĩa cọng sản” là gì. Và cha đã nỗi hung vô cớ. Đồ cái thứ tam vô, bất nhân, bất nghĩa nớ con (muốn) biết để mần chi. Tôi bèn hỏi cha “tam vô” là gì. Cha dịu giọng trả lời "là vô gia đình, vô tổ quốc, vô tôn giáo”.

NGUYỄN ĐỨC BẠTNGÀN
Trích Tự Truyện THẦM LẶNG TRỜI, THẦM LẶNG ĐẤT, 1994